sgkrehber.com

Emekli Aylığı Nasıl Hesaplanıyor?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun (SSGSSK) “Yaşlılık aylığının hesaplanması” başlıklı 29. maddesine göre ortalama aylık kazanç, sigortalının her yıla ait prime esas kazancının, kazancın ait olduğu yıldan itibaren aylık talep tarihine kadar geçen yıllar için, her yıl gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenerek bulunan kazançlar toplamının toplam prim ödeme gün sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanan ortalama günlük kazancın otuz katıdır.

Emekli aylığı güncelleme katsayısı kullanılarak güncellenmiş ortalama aylık kazanç ile aylık bağlama oranının (ABO) çarpılması ile elde edilir. Bu nedenle güncelleme katsayısı emekli aylıklarının belirlenmesinde ve sigortalının geçmişteki prime esas kazancının veya ödediği primlerin bugünkü değerini bulmak için yaşamsal önemdedir.

5510 sayılı SSGSSK’ye göre güncelleme katsayısı her yılın aralık ayına göre Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan en son temel yıllı tüketici fiyatları genel endeksindeki (TÜFE) değişim oranının yüzde 100’ü ile sabit fiyatlarla gayri safi yurtiçi hasıla gelişme hızının yüzde 30’unun toplamına (1) tam sayısının ilâve edilmesi sonucunda bulunan değeri ifade etmektedir. Örneğin 2024 yılı güncelleme katsayısı 3 Ocak 2024’te TÜİK tarafından yayımlanan Aralık 2023 dönemine ait yıllık yüzde 64,77’lik TÜFE oranının yüzde 100’ü ile TÜİK tarafından açıklanan yüzde 4,5’lik yıllık büyüme oranının yüzde 30’u ile hesaplanıyor.

Örneğin 2023 Güncelleme Katsayısı şöyledir: [0,6477 + (0,045 x 0,30)] + 1 = 1,6612

2000-2008 arasında güncelleme yapılırken TÜFE ve büyüme oranının yüzde 100’ü hesaba katılıyordu ve böylece büyümenin tamamı güncelleme katsayısına yansıtılıyordu. 5510 sayılı SSGSS Kanunu ile büyüme oranının sadece yüzde 30’u emekli aylığı hesabında dikkate alınmaya başladı. Yüzde 70’i hesaba katılmamaya başlandı.

Sonuç olarak günümüzde emekli aylıkları şöyle hesaplanıyor:

Geçmiş prime esas kazançlar * güncelleme katsayısı= Güncel prime esas toplam kazanç

 Güncel prime esas toplam kazanç/toplam prim gün sayısı * 30= Güncel ortalama aylık kazanç

 Güncel ortalama aylık kazanç * Aylık bağlama oranı (ABO) = Aylık tutarı

2024-2025 Emekli Aylık Farkının Nedeni

Yılın ilk yarısında emeklilik başvurusu yapıldığında bir önceki yılın TÜFE ve büyüme oranları bilindiği için güncelleme işleminin yapılması zor değil. Ancak yılın ikinci yarısında yaşlılık aylığına başvurusu yapıldığında TÜFE belli olmadığı için ne olacak? Özellikle yüksek enflasyon dönemlerinde bu durum çok önemli.

Buna mevzuatta bir çözüm bulunmuş (5510/29 son fıkra).  Kanuna göre yukarıdaki şekilde hesaplanan aylığın başlangıç tarihinin yılın ilk altı aylık dönemine rastlaması halinde ocak ödeme dönemi için gelir ve aylıklara uygulanan artış oranı kadar artırılarak, yılın ikinci altı aylık dönemine rastlaması halinde ise öncelikle ocak ödeme dönemi, daha sonra temmuz ödeme dönemi için gelir ve aylıklara uygulanan artış oranları kadar artırılarak sigortalının aylık başlangıç tarihindeki aylığı hesaplanır.

Bu nedenle emekli aylıklarının hesaplanmasında enflasyon ve büyüme hızı yanında ocak ve temmuz aylarında yapılan emekli aylık zamları da önem taşıyor.

Eğer işçi yılın ilk 6 ayında emekli olduysa bir önceki yılın güncelleme katsayısı belli olduğu için güncelleme işlemi yapılacak ve ardından emekli aylıklarına yapılan artış oranı kadar ağlığı artırılacak ve ele geçecek emekli aylığı hesaplanacak.

Diyelim sigortalı 2025 yılı ilk yarısı içinde emekli aylığı başvurusu yaptı. TÜFE 2025-2027 OVP’de tahmin edildiği gibi yüzde 41,5 ve büyüme de yüzde 3,5 olarak gerçekleşirse (41,5+1,05 -yüzde 3,5’in yüzde 30’u-) 2024 yılında uygulanacak güncelleme katsayısı 1,4255 olacak.

Eğer sigortalı Aralık 2024’te başvurursa ne olur? Henüz 2024 yılı TÜFE belli olmadığı için yukarıdaki şekilde hesaplanan aylığa 2024 yılı güncelleme katsayısı yerine emekli aylıklarına 2024 Ocak ve Temmuz döneminde yapılan artış oranları ayrı ayrı uygulanır ve başvuru tarihindeki aylık bulunur.

Bilindiği gibi 2024 yılında emekli aylıklarına ocak ve temmuz dönemi olmak üzere iki kez artış yapıldı. SSK ve Bağ-Kur emeklilerine Ocak 2024’te yüzde 49,25 ve Temmuz 2024’te yüzde 24,73 oranında artış yapıldı; böylece yıllık artış yüzde 86,16 oranında gerçekleşti. 2024 Temmuz-Aralık döneminde emekli olanlar 2024 yılı güncelleme katsayısı belli olmadığı için emeklilere yapılan 2024 yılı zammından yararlanacaklar. Kısaca farkın nedeni çok muhtemelen 2024 yılının güncelleme katsayısının 1,42 civarında olacak olması ancak emekli aylık artışlarının yüzde 86 civarında olmasından kaynaklanıyor. Emekli aylıklarında fark 1,8616 ile (yaklaşık) 1,42 arasında kadar farklı olacak. Bu da yaklaşık yüzde 30 oranında bir fark anlamına geliyor. Kuşkusuz enflasyon ve büyüme oranlarına bağlı olarak bu oranda birkaç puan aşağıda ve yukarıda gerçekleşebilir.