sgkrehber.com

Anayasa Mahkemesi 7/12/2023 tarihinde E.2018/117 numaralı dosyada 703 sayılı Anayasada Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin bazı kurallarının Anayasa’ya aykırı olduklarına ve iptallerine karar vermiştir.

Bu kurallardan birisi de Hâkimler ve Savcılar Kurulunun (HSK) oluşumuna ilişkin düzenlemedir. Anayasa değişikliğinde Adalet Bakanlığı Müsteşarının unutulduğu anlaşılmaktadır.

Bu çerçevede kararda şu ifadelere yer verilmiştir:

6087 sayılı Kanun'da, Hâkimler ve Savcılar Kurulunun (HSK) oluşumu, görev ve yetkileri gibi hususlar düzenlenmiştir. Kanun'da Adalet Bakanlığı Müsteşarının HSK'nın tabii üyesi olarak görev yapması öngörülmekte iken bakanlıklardaki müsteşarlık kadrosunun kaldırılmasına koşut olarak Kanun'un HSK'nın yapısını düzenleyen hükümlerinde de 703 sayılı KHK'nın 208. maddesiyle bazı değişiklikler yapılmıştır. Bu kapsamda Kanun'un;

- "Tanımlar" başlıklı 2. maddesinin (j) bendinin önceki hali, "Kurulun seçimle gelen üyesi: Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun, Adalet Bakanı ve Adalet Bakanlığı Müsteşarı dışındaki asıl üyelerinden her birini," şeklinde iken bentte yer alan "…Müsteşarı…" ibaresi KHK'nın dava konusu 208. maddesinin (b) bendi ile "…ilgili bakan yardımcısı…" şeklinde değiştirilmiştir.

- "Kuruluş ve Kurulun bağımsızlığı" başlıklı 3. maddesinin (5) numaralı fıkrası "Kurul; Bakan, Adalet Bakanlığı Müsteşarı, Cumhurbaşkanınca seçilecek dört asıl, Yargıtaydan seçilecek üç asıl ve üç yedek, Danıştaydan seçilecek iki asıl ve iki yedek, Türkiye Adalet Akademisinden seçilecek bir asıl ve bir yedek, birinci sınıf olan adlî yargı hâkim ve savcıları arasından seçilecek yedi asıl ve dört yedek ile birinci sınıf olan idarî yargı hâkim ve savcıları arasından seçilecek üç asıl ve iki yedek üyeden oluşur." şeklinde iken anılan fıkra KHK'nın 208. maddesinin (c) bendi ile "Kurul; Bakan, Adalet Bakanlığı ilgili bakan yardımcısı ile Cumhurbaşkanınca seçilen dört ve Türkiye Büyük Millet Meclisince seçilen yedi üyeden oluşur." şeklinde değiştirilmiştir. Dava konusu kural, fıkrada yer alan "…Adalet Bakanlığı ilgili bakan yardımcısı…" ibaresidir.

- "Dairelerin oluşumu, daire başkanlarının seçimi ile görev ve yetkileri" başlıklı 8. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi, "Birinci Dairesi; Adalet Bakanlığı Müsteşarı, Yargıtaydan seçilen bir, adlî yargı hâkim ve savcıları arasından seçilen üç, idarî yargı hâkim ve savcıları arasından seçilen bir ve Cumhurbaşkanınca seçilen bir asıl üye,"şeklinde iken anılan bent KHK'nın 208. maddesinin (f) bendi ile "Birinci Dairesi; Adalet Bakanlığı ilgili bakan yardımcısı, Yargıtay üyeleri arasından seçilen bir, adlî yargı hâkim ve savcıları arasından seçilen iki, idarî yargı hâkim ve savcıları arasından seçilen bir ve öğretim üyesi veya avukatlar arasından seçilen bir üye," şeklinde değiştirilmiştir. Dava konusu kural, bentte yer alan "…Adalet Bakanlığı ilgili bakan yardımcısı,…" ibaresidir.

Kanun'a KHK'nın 208. maddesinin (r) bendi ile eklenen ek 2. maddede ise mevzuatta Hâkimler ve Savcılar Kuruluna ilişkin olarak Adalet Bakanlığı Müsteşarına verilen görevlerin, Adalet Bakanlığının bu işlerle görevlendirilen bakan yardımcısına verilmiş sayılacağı hüküm altına alınmıştır.

İptal Talebinin Gerekçesi

Dava dilekçesinde özetle; Anayasa'nın 159. maddesinde HSK'nın düzenlendiği ve anılan maddede Adalet Bakanlığı Müsteşarının HSK'nın tabii üyesi olduğunun hükme bağlandığı, buna rağmen KHK ile Anayasa'nın öngördüğü bir makam olan Adalet Bakanlığı Müsteşarlığının kaldırılarak onun yerine Anayasa'da öngörülmeyen bakan yardımcısının kurul üyesi hâline getirilmesinin Anayasa'nın üstünlüğünü yok saymak anlamına geldiği belirtilerek kuralların Anayasa'nın 11. ve 159. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kurallar ilgisi nedeniyle Anayasa'nın mülga 91. maddesi yönünden incelenmiştir.

Dava konusu kurallarla 6087 sayılı Kanun'da yer alan "Adalet Bakanlığı Müsteşarı" ibareleri "Adalet Bakanlığı ilgili bakan yardımcısı" olarak değiştirilmekte ve mevzuatta HSK'ya ilişkin olarak Adalet Bakanlığı Müsteşarına verilen görevlerin Bakanlığın bu işlerle görevlendirilen bakan yardımcısına verilmiş sayılması öngörülmektedir. Kurallara göre Adalet Bakanlığı ilgili bakan yardımcısı Kurulun doğal üyesi olup Birinci Dairede görev yapmaktadır. HSK'ya ilişkin olarak Adalet Bakanlığı Müsteşarına verilen görevler Bakanlığın bu işlerle görevlendirilen bakan yardımcısı tarafından yürütülecektir.

Kuralların 7142 sayılı Kanun'un (1) numaralı fıkrasının (a) bendi uyarınca "kamu kurum ve kuruluşlarının kuruluş, teşkilat, görev ve yetkilerinin düzenlenmesi," kapsamında olduğu anlaşılmaktadır. Kuralların Yetki Kanunu kapsamında olduğunun söylenebilmesi için ayrıca Anayasa değişikliklerine uyum sağlama amacı da taşıması gerekmektedir.

Anayasa'nın 159. maddesinde Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun oluşumu, görev ve yetkileri düzenlenmekte iken 6771 sayılı Kanun'la başta Kurulun ismi olmak üzere anılan maddede de birtakım değişiklikler yapılmıştır. Bu kapsamda Kurulun ismi Hâkimler ve Savcılar Kurulu olarak değiştirilmiş, üye sayısı yirmi ikiden on üçe düşürülmüştür. Ancak Adalet Bakanlığı Müsteşarının Kurulun tabii üyesi olmasını öngören düzenlemede herhangi bir değişiklik yapılmadığı görülmektedir. Nitekim 159. maddenin üçüncü fıkrasında Kurulun Başkanının Adalet Bakanı olduğu ifade edildikten sonra Adalet Bakanlığı Müsteşarının Kurulun tabii üyesi olduğu hükme bağlanmış ve ardından Kurulun diğer üyelerine yer verilmiştir.

Bu itibarla, Anayasa'nın Adalet Bakanlığı Müsteşarının Kurulun tabii üyesi olmasını öngören hükmünde herhangi bir değişiklik öngörülmemekte iken, Adalet Bakanlığı ilgili bakan yardımcısının Kurulun tabii üyesi olarak Birinci Dairede görev yapmasını ve Kurula ilişkin olarak Adalet Bakanlığı Müsteşarına verilen görevlerin Bakanlığın bu işlerle görevlendirilen bakan yardımcısı tarafından yürütülmesini öngören kuralların Anayasa değişikliklerine uyum sağlama amacı taşıdığı söylenemez.

Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa'nın mülga 91. maddesine aykırıdır. İptalleri gerekir.

Kurallar, Anayasa'nın mülga 91. maddesine aykırı görülerek iptal edildiğinden Anayasa'nın 11. ve 159. maddeleri yönünden ayrıca incelenmemiştir.